Trước cuộc gặp Ukraine-Nga: EU, Mỹ mâu thuẫn quan điểm

Ngày 26/8, Tổng thống Ukraine sẽ gặp mặt Tổng thống Nga ở Minsk (Belarus), tuy nhiên, các bên liên quan bắt đầu bộc lộ những quan điểm ngược nhau

Đức, EU muốn Ukraine xuống nước?

Ngày 26/8/2014, tại Minsk (Belarus) sẽ diễn ra cuộc gặp cấp cao giữa Ukraine, Nga và Liên minh châu Âu EU để họp bàn về vấn đề xung đột tại Ukraine và các vấn đề liên quan tới an ninh năng lượng.

Bài toán đặt ra vào thời điểm này để mục đích cuộc gặp mặt được thực hiện đó là các bên liên quan cần phải tạo dựng được lòng tin qua các biện pháp xuống nước tích cực nhằm làm giảm căng thẳng. Và đối với riêng Ukraine, Kiev cần phải chấm dứt các hoạt động quân sự và coi phe ly khai như một lực lượng ngang hàng để cùng ngồi vào bàn đàm phán.

Tuy nhiên, bài toán đó không hề dễ có lời giải bởi quan điểm của các bên vẫn vô cùng trái ngược. Mâu thuẫn Nga - Ukraine, mâu thuẫn Nga - phương Tây, và thậm chí trong nội bộ các thành phần của phương Tây, cụ thể là Mỹ và EU cũng bắt đầu nảy sinh những bất đồng quan điểm.

Thủ tướng Đức Angela Merkel gặp Tổng thống Ukraine Petro Poroshenko nhân ngày quốc khánh nước Ukraine hôm 23/8

Trước thềm cuộc gặp mặt, Thủ tướng Đức Angela Merkel đã trả lời phỏng vấn trên một kênh truyền hình. Sau những ngôn từ ngoại giao như hoan nghênh cuộc gặp mặt này, ủng hộ giải pháp chính trị, bài trừ nội chiến... thì phát ngôn đáng chú ý nhất của "người đàn bà thép" là:

"Nước Đức bác bỏ các giải pháp quân sự mà Ukraine đang theo đuổi, Kiev và phe đối lập cần có những cuộc đối thoại, thay vì nã pháo vào nhau. Phải nói rằng tình hình của chính quyền Ukraine hiện nay là rất mong manh."

Về phía EU, bà Catherine Ashton - quan chức phụ trách chính sách đối ngoại và an ninh cho rằng đã đến lúc Ukraine cần phải cân bằng được lợi ích và quan hệ với cả Nga và EU. Và cuộc gặp giữa hai lãnh đạo Poroshenko và Putin sẽ có thể không có đột phá, nhưng sẽ tạo ra những cơ hội mà tất cả các bên cần tận dụng.

Qua đó để thấy, EU và đầu tàu kinh tế của khu vực, nước Đức đang bắt đầu có những sự mệt mỏi trong vấn đề khủng hoảng Ukraine, và họ đã muốn Kiev chứng tỏ những dấu hiệu xuống nước. Việc Đức kêu gọi Kiev đàm phán với phe đối lập không khác gì tín hiệu đồng thuận với quan điểm của Nga, khi Moscow cho rằng phe đối lập cần có tiếng nói và chính quyền Kiev phải biết lắng nghe.

Ukraine sẽ châm ngòi cho mâu thuẫn phương Tây?

Bản thân các nước thành viên của EU dường như nảy sinh những bất đồng quan điểm khi Ngoại trưởng Pháp Laurent Fabius tuyên bố kịch liệt phản đối những hành động và quan điểm của Nga về vấn đề Ukraine.

Còn phía Mỹ, trước thềm cuộc gặp ở Minsk, Bộ Ngoại giao nước này cũng đã phát đi thông điệp. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Marine Harf tuyên bố sẽ gây thêm áp lực đối với Nga sau khi NATO đưa tin tình báo về việc quân đội Nga đang núp bóng phiến quân để tham chiến tích cực trong cuộc nội chiến này.

Trước đó, Mỹ vẫn để ngỏ khả năng gia tăng các biện pháp trừng phạt kinh tế mạnh mẽ hơn nếu Nga không có thái độ tích cực với vấn đề miền đông Ukraine. Hiện tại Mỹ và EU đang duy trì một số lệnh trừng phạt nhằm vào các ngành tài chính, năng lượng, quân sự của Nga. Tuy nhiên, để có được sự tham gia trừng phạt Nga của EU, Mỹ đã phải mất nhiều thời gian và nhiều biện pháp để thuyết phục.

Pháo của quân đội Ukraine bắn vào Donetsk, tuy nhiên địa điểm bị pháo kích đã sớm không một bóng người theo phát ngôn của đại diện lực lượng ly khai.

Thực tế thì quan điểm hiện tại của Mỹ đang khiến phương Tây có những bất đồng, và thậm chí bản thân nội bộ EU cũng đang hình thành những mâu thuẫn. Khi một bên, Mỹ và đồng minh thân cận như Pháp quyết tâm cô lập, trừng phạt Nga, và sẽ khiến hai bên đoạn tuyệt mối quan hệ trong nay mai. Thì ngược lại, nửa kia của châu Âu, đại diện là nước Đức và một số quốc gia Đông Âu trước đây lại tỏ ra e dè trong cuộc đối đầu với Nga. Bởi một điều đơn giản, trong cục diện này, họ đang bị ảnh hưởng nặng nề về kinh tế.

Bản thân Thủ tướng Đức hôm 24/8 cũng đã phải thừa nhận rằng kinh tế Đức bị ảnh hưởng sau khi áp đặt lệnh trừng phạt vào Nga và nhận lại những đòn trả thù. Trong quý 2 năm 2014, kinh tế Đức đã sụt giảm 0,2 %.

Bà Merkel nhận định tại cuộc họp báo chung với Thủ tướng Tây Ban Nha Mariano Rajoy: "Có vài sự không chắc chắn. Tôi không che giấu điều đó. Toàn bộ tình hình Nga-Ukraine cho thấy chúng ta có lợi ích to lớn trong việc xây dựng lại các mối quan hệ quốc tế. Tôi hi vọng tình hình tăng trưởng cả năm vẫn tốt nếu không có điều gì bất thường xảy ra."

Xe tăng của lực lượng ly khai

Bà Merkel đưa ra các số liệu, EU là đối tác thương mại lớn nhất của Nga, với kim ngạch thương mại song phương năm 2013 đạt 336 tỷ Euro. Nhiều quốc gia thành viên EU khẳng định kinh tế của họ sẽ gặp phải sự tấn công nghiêm trọng từ các đòn trả đũa của Nga. Trong đó, Đức và Ba Lan mất phần lớn kim ngạch mậu dịch với Nga, các nước Baltic như Estonia, Latvia và Litva có thể sẽ bị tổn thất GDP ở mức độ còn lớn hơn.

Trong khi đó, Mỹ và Nga dường như không có nhiều hợp tác có thể dẫn đến thiệt hại nghiêm trọng như EU, việc Mỹ theo đuổi chính sách đối đầu với Nga như hiện nay sẽ khiến phương Tây thực sự có những bất đồng to lớn.

Nga vẫn một mình một ngựa

Trong khi phương Tây đồ sộ đang bắt đầu nảy sinh những suy nghĩ trái chiều thì nước Nga vẫn đang một mình một đường với quan điểm của mình. Trước cuộc gặp này, giới phân tích nhận định Nga sẽ không ở thế thượng phong khi quân đội Ukraine đang thắng thế trên chiến trường.

Tuy nhiên, chỉ một ngày sau khi đoàn xe cứu trợ của Nga ra khỏi lãnh thổ Ukraine, và chỉ hai ngày trước khi cuộc gặp mặt diễn ra, ngày 24/8/2014, quân ly khai tổ chức cuộc tổng phản công trên mọi mặt trận.

Xe bọc thép và quân ly khai

Chẳng ai có thể hiểu nổi điều gì đã diễn ra để cục diện có thể xoay chuyển nhanh như vậy, người ta chỉ có thể hiểu được thực tế là lúc này, Ukraine đang không có một quân át chủ bài nào để có thể làm giá với Nga trên bàn đàm phán.

Thêm một minh chứng cho việc Nga đang tự tung tự tác trong cục diện này, còn EU hay phương Tây ngày càng tỏ ra mất thế khi ngày 25/8, quân đội biên phòng Ukraine đã giao tranh với một lực lượng 10 xe tăng, 2 xe bọc thép đang vượt biên từ biên giới Nga vào Ukraine dưới lốt quân ly khai. Cuộc giao tranh này cách biên giới 2 nước 10 km và nằm trong lãnh thổ Ukraine.

Tuy nhiên, Nga vẫn kiên định lặp lại điệp khúc họ không can thiệp vào tình hình Ukraine, không hỗ trợ quân ly khai như những gì mà Mỹ và NATO cáo buộc.

Nga cũng lên kế hoạch cử thêm xe cứu trợ nhân đạo đến Ukraine trong vài ngày tới và bất chấp chính quyền Kiev có ngăn cản thế nào. Điều này cho thấy Nga chỉ làm việc với lực lượng ở miền Đông và coi trọng sự hiện diện của họ hơn là những gì mà chính quyền ở Kiev tuyên bố - vốn đã được Nga công nhận hợp pháp.

Đỗ Minh Tú